راهپله یکی از قسمتهای مشترک و پرتردد ساختمان است و وضعیت ایمنی آن میتواند نقش مهمی در جلوگیری از حوادث داشته باشد. وجود سطح لغزنده، آب، روغن، آلودگی، خرابی لبه پله یا نبود تمهیدات مناسب ضدلغزش میتواند احتمال سقوط را افزایش دهد.
اگر شخصی در چنین شرایطی از پله سقوط کند و دچار صدمه بدنی شود یا حتی حادثه منجر به فوت او شود، موضوع میتواند از جنبههای مختلف حقوقی، مدنی و کیفری بررسی شود.
اما نکته مهم این است که صرف وقوع حادثه، بهتنهایی به معنی مسئولیت کیفری مدیر ساختمان نیست. باید مشخص شود چه کسی وظیفه مراقبت یا رفع خطر را داشته، آیا کوتاهی یا تقصیری رخ داده و آیا این تقصیر با حادثه رابطه سببیت داشته است.
ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی مقرر میکند هر شخصی که در نتیجه بیاحتیاطی به جان یا سلامتی دیگری لطمه وارد کند و موجب ضرر شود، مسئول جبران خسارت خواهد بود.
بنابراین در یک حادثه سقوط از پله، وضعیت واقعی پله و نحوه نگهداری آن اهمیت زیادی دارد.
اگر علت سقوط، لغزندگی پله باشد چه میشود؟
فرض کنیم فردی در راهپله ساختمان در حال عبور است و به دلیل لغزندگی سطح پله تعادل خود را از دست داده و سقوط میکند.
در چنین پروندهای ممکن است موضوعاتی مانند موارد زیر بررسی شود:
- علت دقیق لغزندگی چه بوده است؟
- آیا سطح پله بهطور غیرمتعارف لغزنده بوده؟
- آیا مدیر یا مسئول مربوطه از وضعیت خطرناک اطلاع داشته است؟
- آیا قبلاً درباره مشکل پله تذکر داده شده بود؟
- آیا امکان رفع خطر وجود داشته است؟
- آیا هشدار یا علامت مناسب وجود داشته است؟
- آیا اقدامات متعارف برای کاهش خطر انجام شده بود؟
- آیا بین وضعیت پله و سقوط، رابطه مستقیم وجود دارد؟
- آیا خود فرد نیز در وقوع حادثه نقشی داشته است؟
این موارد معمولاً با بررسی مدارک، اظهارات شهود، تصاویر دوربین، گزارش حادثه و در صورت لزوم نظر کارشناسی بررسی میشوند.
بنابراین نمیتوان صرفاً بر اساس اینکه «ترمز پله نصب نشده بود» نتیجه گرفت که مدیر حتماً مرتکب جرم شده است.
پرداخت خسارت یا دیه توسط بیمه آیا مسئولیت کیفری را از بین میبرد؟
لزوماً خیر.
این موضوع یکی از مهمترین نکات حقوقی در حوادث ساختمان است.
بیمه میتواند مطابق قرارداد و شرایط پوشش خود، خسارت یا دیه مربوط به حادثه را پرداخت کند؛ اما پرداخت مالی توسط بیمه با موضوع مسئولیت کیفری شخصی که احتمالاً مرتکب تقصیر شده، دو مسئله متفاوت است.
به عبارت ساده:
بیمه ممکن است خسارت مالی حادثه را جبران کند، اما این امر بهخودیخود ثابت نمیکند که هیچ تقصیر یا مسئولیت کیفری وجود نداشته است.
در پروندهای که حادثه ناشی از تقصیر شخص تشخیص داده شود، جنبه کیفری موضوع بر اساس مقررات مربوط بررسی میشود.
برای نمونه، ماده ۲۹۱ قانون مجازات اسلامی، جنایتی را که در نتیجه تقصیر مرتکب واقع شود، در شرایط مقرر، شبهعمدی محسوب میکند.
بنابراین پرداخت دیه از طریق بیمه را نباید بهصورت خودکار معادل «رفع مسئولیت کیفری» دانست.
تفاوت پرداخت دیه با مسئولیت کیفری
برای درک بهتر موضوع، باید میان دو مسئله تفاوت قائل شد:
جبران خسارت یا دیه
این بخش مربوط به جبران مالی صدمه واردشده به فرد آسیبدیده یا وراث اوست و ممکن است مطابق شرایط بیمهنامه توسط شرکت بیمه پرداخت شود.
مسئولیت کیفری
در این بخش بررسی میشود که آیا شخصی با بیاحتیاطی، بیمبالاتی، عدم رعایت مقررات یا ترک اقدام لازم موجب وقوع حادثه شده است یا خیر.
بنابراین ممکن است بیمه خسارت یا دیه را پرداخت کند، اما در صورت وجود شرایط قانونی، رسیدگی به مسئولیت کیفری همچنان موضوعیت داشته باشد.
اگر حادثه منجر به فوت شود چه تفاوتی دارد؟
در صورتی که سقوط از پله منجر به فوت شخص شود، موضوع میتواند اهمیت کیفری بیشتری پیدا کند.
ماده ۶۱۶ قانون مجازات اسلامی مقرر کرده است که اگر قتل غیرعمد در نتیجه بیاحتیاطی، بیمبالاتی، عدم مهارت یا عدم رعایت نظامات واقع شود، در شرایط مقرر، برای مسبب مجازات حبس و پرداخت دیه پیشبینی شده است.
البته تطبیق این ماده با یک حادثه مشخص، نیازمند بررسی جزئیات پرونده و احراز شرایط قانونی است.
بنابراین اگر حادثهای در ساختمان منجر به فوت شود، نمیتوان صرفاً به این دلیل که شرکت بیمه دیه را پرداخت کرده، نتیجه گرفت که پرونده از نظر کیفری نیز خودبهخود منتفی است.
آیا مدیر ساختمان همیشه مسئول حادثه است؟
خیر.
مدیر ساختمان صرفاً به دلیل داشتن عنوان «مدیر» در تمام حوادث ساختمان مسئول کیفری نیست.
برای انتساب مسئولیت باید وضعیت پرونده بررسی شود؛ از جمله:
- حدود وظایف مدیر
- تصمیمات مجمع ساختمان
- وضعیت واقعی راهپله
- اطلاع مدیر از خطر
- امکان رفع خطر
- هشدارهای قبلی
- گزارشهای ساکنان
- اقدامات انجامشده برای ایمنسازی
- نظر کارشناس
- علت مستقیم حادثه
- میزان نقش شخص آسیبدیده در حادثه
به همین دلیل، رابطه میان تقصیر و حادثه اهمیت اساسی دارد.
آیا نبود ترمز پله بهتنهایی تقصیر محسوب میشود؟
این نکته برای استفاده در محتوای سایت آریا ایمن بسیار مهم است.
نباید بهصورت مطلق نوشته شود که:
«هر ساختمانی که ترمز پله نداشته باشد، مدیر آن مرتکب جرم شده است.»
چنین نتیجهای بدون بررسی مقررات و شرایط خاص ساختمان دقیق نیست.
نبود ترمز پله میتواند در ارزیابی وضعیت ایمنی راهپله و اقدامات پیشگیرانه مطرح شود، اما مسئولیت کیفری نیازمند احراز عناصر قانونی از جمله تقصیر و رابطه سببیت است.
به همین دلیل بهتر است مدیر ساختمان، هیئتمدیره یا مسئول نگهداری ساختمان نسبت به خطرهای قابل پیشبینی راهپله بیتفاوت نباشد.
ضرورت استفاده از ترمز پله برای پیشگیری از حادثه
ترمز پله یکی از تجهیزات پیشگیرانهای است که برای افزایش اصطکاک در قسمت جلویی پله طراحی میشود.
در پلههایی که سطح آنها صاف یا مستعد لغزش است، استفاده از یک سیستم مناسب ضدلغزش میتواند به کاهش خطر لغزش کمک کند.
این موضوع در مکانهایی مانند:
- مجتمعهای مسکونی
- ساختمانهای اداری
- مراکز تجاری
- مدارس
- بیمارستانها
- هتلها
- مساجد و اماکن مذهبی
- پارکینگها
- مراکز عمومی
اهمیت بیشتری پیدا میکند.
هدف از نصب ترمز پله این نیست که وقوع سقوط را بهطور مطلق غیرممکن کند؛ بلکه هدف آن کاهش احتمال لغزش و افزایش اصطکاک سطح پله است.
ترمز پله چگونه میتواند خطر را کاهش دهد؟
هنگامی که فرد روی پله قدم میگذارد، اصطکاک میان کف کفش و سطح پله در حفظ تعادل اهمیت دارد.
سطوح صاف، صیقلی یا خیس ممکن است شرایط نامناسبتری ایجاد کنند.
رویه ضدلغزش ترمز پله میتواند در قسمت جلویی پله سطحی با اصطکاک بیشتر ایجاد کند و به همین دلیل، یکی از اقدامات پیشگیرانه برای کاهش خطر لغزش محسوب میشود.
البته میزان اثرگذاری به عواملی مانند نوع محصول، کیفیت نصب، وضعیت پله، میزان رطوبت و شرایط محیطی نیز بستگی دارد.
نقش مدیر ساختمان در پیشگیری از حوادث راهپله
مدیریت ساختمان فقط به دریافت شارژ و پرداخت هزینههای جاری محدود نمیشود. نگهداری مناسب بخشهای مشترک نیز از موضوعات مهم مدیریت ساختمان است.
در مورد راهپله، اقداماتی مانند موارد زیر میتواند اهمیت داشته باشد:
بررسی دورهای وضعیت پلهها
پلهها باید از نظر شکستگی، لغزندگی، خرابی لبهها و سایر خطرهای قابل مشاهده بررسی شوند.
رفع سریع خطرهای ایجادشده
اگر سطحی به دلیل ریختن آب یا مواد لغزنده خطرناک شده باشد، باید در سریعترین زمان ممکن نسبت به رفع یا علامتگذاری خطر اقدام شود.
استفاده از تجهیزات مناسب ضدلغزش
در شرایطی که پلهها مستعد لغزش هستند، بررسی امکان استفاده از تجهیزات ضدلغزش مانند ترمز پله میتواند بخشی از اقدامات پیشگیرانه باشد.
ثبت اقدامات ایمنی
ثبت درخواستها، گزارش خرابی، تصمیمات ساختمان و اقدامات انجامشده میتواند در آینده نشان دهد که موضوع ایمنی مورد توجه قرار گرفته است.
اگر بیمه داشته باشیم، باز هم پیشگیری لازم است؟
بله.
بیمه نقش مهمی در مدیریت مالی ریسک دارد، اما جایگزین اقدامات پیشگیرانه نیست.
به بیان ساده:
بیمه برای جبران بخشی از پیامد مالی حادثه است؛ ترمز پله و سایر تجهیزات ایمنی برای کاهش احتمال وقوع حادثه هستند.
بنابراین داشتن بیمه مسئولیت نباید باعث شود مدیر ساختمان یا مسئول نگهداری، خطرهای قابل پیشگیری را نادیده بگیرد.
حتی از دید مدیریتی، پیشگیری از حادثه معمولاً اهمیت بیشتری از جبران پیامد حادثه پس از وقوع آن دارد.
در صورت وقوع حادثه چه مدارکی اهمیت دارد؟
در یک حادثه سقوط از پله، مستندسازی میتواند برای بررسی دقیق علت حادثه مفید باشد.
از جمله:
- تصاویر محل حادثه
- فیلم دوربینهای مداربسته
- گزارش حادثه
- گزارش مدیر ساختمان
- اظهارات شاهدان
- سوابق تعمیرات
- درخواستهای قبلی ساکنان
- صورتجلسات ساختمان
- گزارش کارشناسی
- بیمهنامه
- مدارک پرداخت خسارت
- مدارک پزشکی و نظریه پزشکی قانونی
البته ارزش اثباتی هر مدرک به شرایط پرونده و تشخیص مرجع قضایی بستگی دارد.
آیا پرداخت دیه توسط بیمه به معنی پایان پرونده است؟
خیر، نمیتوان چنین نتیجهای را بهصورت کلی بیان کرد.
اگر بیمه مطابق تعهدات خود دیه یا خسارت را پرداخت کند، این پرداخت میتواند بخش مالی تعهد بیمهای را پوشش دهد؛ اما اینکه آیا شخصی از نظر کیفری مسئول است یا خیر، موضوع جداگانهای است که باید بر اساس قانون و شرایط حادثه بررسی شود.
در نتیجه، عبارت دقیقتر این است:
پرداخت خسارت یا دیه توسط بیمه، لزوماً بهتنهایی موجب منتفی شدن مسئولیت کیفری ناشی از تقصیر نمیشود.
جمعبندی
حادثه سقوط از پله میتواند پیامدهای مختلفی برای فرد آسیبدیده، مالک، مدیر ساختمان و مسئول نگهداری ساختمان داشته باشد.
با این حال، صرف وقوع حادثه یا نبود ترمز پله، بهتنهایی برای انتساب مسئولیت کیفری به مدیر ساختمان کافی نیست و باید تقصیر، وظیفه مربوط، شرایط محل و رابطه سببیت بررسی و احراز شود.
از سوی دیگر، پرداخت خسارت یا دیه توسط بیمه نیز لزوماً مسئولیت کیفری احتمالی ناشی از تقصیر را منتفی نمیکند. قانون در مواردی که جنایت ناشی از تقصیر باشد، آثار کیفری و دیه را بهصورت جداگانه مورد توجه قرار داده است.
به همین دلیل، بهترین رویکرد برای مدیران ساختمان، هیئتمدیره و مسئولان اماکن، تنها اتکا به بیمه نیست؛ بلکه باید تا حد امکان خطرهای قابل پیشبینی را شناسایی و برطرف کنند.
استفاده از ترمز پله مناسب، رفع لغزندگی، نگهداری صحیح راهپله، تأمین روشنایی کافی و رسیدگی سریع به خطرهای ایجادشده، از جمله اقداماتی هستند که میتوانند در چارچوب یک برنامه پیشگیرانه ایمنی مورد توجه قرار گیرند.
برای آشنایی با تجهیزات ایمنی راهپله میتوانید به سایت آریا ایمن مراجعه کنید.
