لغزش و سقوط شاید در نگاه اول در مقایسه با خطراتی مانند آتشسوزی، انفجار یا نشت مواد شیمیایی موضوع کوچکی در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی به نظر برسد؛ اما در عمل یکی از حوادث پرتکرار محیطهای کاری است. وجود روغن، آب، مواد شیمیایی، گردوغبار، گلولای و حتی رطوبت هوا میتواند ضریب اصطکاک سطوح فلزی، پلهها و سکوهای دسترسی را بهطور محسوسی کاهش دهد.
در چنین محیطهایی استفاده از ترمز پله صنعتی و نوار ضد لغزش صنعتی یکی از سادهترین روشهای مهندسی برای افزایش اصطکاک در نقاط پرخطر است. آریا ایمن نیز در معرفی کاربردهای صنعتی این محصولات، استفاده روی مسیرهای تردد، سکوهای دسترسی، رمپها، نردبانها، ورقهای آجدار و کف محیطهای صنعتی را از کاربردهای اصلی معرفی میکند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم حتی ورقهای فلزی آجدار نیز الزاماً در تمام شرایط ضد لغزش نیستند. ترکیب آج فلزی با روغن، آب یا گردوغبار میتواند سطح را بهشدت لغزنده کند. سایت آریا ایمن نیز به این نکته اشاره میکند که ورقهای آجدار در تماس با روغن و گردوغبار همچنان میتوانند لغزنده شوند و استفاده از پوشش ضد لغزش میتواند این ریسک را کاهش دهد.
چرا خطر لغزش در پالایشگاهها و پتروشیمیها بیشتر است؟
پالایشگاهها و مجتمعهای پتروشیمی دارای شبکه گستردهای از پلههای فلزی، نردبانها، سکوهای عملیاتی، Pipe Rackها، پلکانهای دسترسی تجهیزات، اطراف مخازن، کمپرسورها، پمپها و واحدهای فرایندی هستند. اپراتورها و کارکنان تعمیرات نیز باید در تمام ساعات شبانهروز از این مسیرها استفاده کنند.
در این محیطها عوامل متعددی احتمال لغزش را افزایش میدهند؛ از جمله نشت روغن و مواد فرایندی، شستوشوی تجهیزات، بارندگی، رطوبت، گردوغبار، تجمع مواد روی کف و کاهش دید در عملیات شبانه.
سازمان HSE بریتانیا نیز اعلام میکند آلودگیهایی مانند آب، روغن و گردوغبار از عوامل اصلی بروز لغزش هستند و حتی مقدار کمی آلودگی روی سطوح نسبتاً صاف میتواند خطر لغزش قابلتوجهی ایجاد کند.
از طرف دیگر، OSHA سقوط از ارتفاع و همچنین سقوط در سطح همتراز را از عوامل مهم بروز جراحات جدی شغلی میداند و مقررات Walking-Working Surfaces این سازمان مشخصاً برای کنترل خطرات لغزش، زمینخوردن و سقوط تدوین شده است.
ترمز پله صنعتی چگونه خطر سقوط را کاهش میدهد؟
وظیفه اصلی ترمز پله صنعتی افزایش اصطکاک میان کف کفش و سطح پله است. معمولاً بیشترین احتمال لغزش در قسمت جلویی یا لبه پله اتفاق میافتد؛ همان جایی که هنگام پایین آمدن، قسمت عمدهای از وزن فرد برای لحظهای روی سطح محدودی منتقل میشود.
نصب یک سطح با اصطکاک مناسب در این ناحیه میتواند احتمال سر خوردن پا را کاهش دهد. در طراحی مناسب ترمز پله صنعتی چند ویژگی اهمیت ویژهای دارد:
- مقاومت سایشی در برابر تردد مداوم
- چسبندگی مناسب به سطح زیرین
- حفظ خواص ضد لغزش در مجاورت رطوبت و گردوغبار
- مقاومت مناسب در محیط صنعتی
- امکان نصب روی سطوح فلزی و سایر سطوح متداول
- قابلیت بازرسی و تعویض ساده
در محصولات الیافی معرفیشده توسط آریا ایمن نیز بر مقاومت در برابر پارگی، حفظ ذرات ضد لغزش، انعطافپذیری و قابلیت نصب روی سطوح مختلف تأکید شده است.
کاربرد نوار ضد لغزش در بخشهای مختلف پالایشگاه
کاربرد نوار ضد لغزش صرفاً به پله محدود نمیشود. در یک پالایشگاه یا پتروشیمی میتوان نقاط متعددی را بهعنوان محل بالقوه استفاده از این تجهیزات در نظر گرفت.
پلههای فلزی و پلکانهای دسترسی
پلههای دسترسی به تجهیزات، مخازن، برجها و سازههای فلزی از مهمترین نقاط نصب هستند. در محیطهایی که احتمال آلودگی سطح با روغن یا آب وجود دارد، استفاده از سطح ضد لغزش میتواند یک لایه حفاظتی اضافه ایجاد کند.
سکوها و پلتفرمهای عملیاتی
اپراتورها برای کنترل ولوها، ابزار دقیق، نمونهگیری و عملیات تعمیراتی روی سکوهای فلزی تردد میکنند. آریا ایمن نیز پلتفرمها و سکوهای دسترسی را از کاربردهای مستقیم محصولات ضد لغزش معرفی میکند.
نردبانهای ثابت
در نردبانهای فلزی ثابت، سطح تماس کفش با هر پله بسیار کم است. نصب نوار مناسب ضد لغزش روی محل تماس پا میتواند اصطکاک را افزایش دهد؛ البته این اقدام باید در کنار سایر الزامات ایمنی نردبان و حفاظت در برابر سقوط انجام شود، نه بهعنوان جایگزین آنها.
ورقهای آجدار
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور شود ورق آجدار ذاتاً در هر شرایطی ضد لغزش است. در واقع وجود روغن یا مواد فرایندی میتواند بخش زیادی از اثر آج را خنثی کند. به همین دلیل سایت آریا ایمن نیز استفاده از پوشش ضد لغزش روی صفحات فلزی و Tread Plateها را مطرح کرده است.
رمپها و مسیرهای دسترسی
رمپها، محلهای بارگیری، ورودی ساختمانهای صنعتی و مسیرهای شیبدار به دلیل زاویه سطح، حساسیت بیشتری نسبت به کاهش اصطکاک دارند. استفاده از محصولات ضد لغزش در این نقاط میتواند به افزایش ایمنی تردد کمک کند.
آیا نصب نوار ضد لغزش جایگزین نظافت و HSE است؟
خیر. این نکته برای پالایشگاهها و پتروشیمیها بسیار مهم است. ترمز پله و نوار ضد لغزش باید بهعنوان یکی از لایههای کنترل خطر در سیستم HSE در نظر گرفته شوند، نه جایگزین اقدامات اصلی.
برای مثال اگر یک پمپ دائماً روغن نشت میکند، نصب نوار ضد لغزش نباید باعث شود رفع نشتی به تعویق بیفتد. ابتدا باید منبع آلودگی کنترل شود، سپس نظافت و Housekeeping مناسب برقرار باشد و در ادامه از سطوح مقاوم به لغزش برای کاهش ریسک باقیمانده استفاده شود.
HSE نیز در راهنمای خود توصیه میکند ابتدا منابع آلودگی مانند نشتی، سرریز و رواناب شناسایی و کنترل شوند و در مواردی که آلودگی اجتنابناپذیر است، انتخاب کف مناسب، نظافت و کفش مناسب در کنار سایر کنترلها مورد استفاده قرار گیرد.
مزایای اقتصادی استفاده از ترمز پله صنعتی
مزیت ترمز پله صنعتی فقط کاهش احتمال حادثه نیست. یک حادثه Slip & Fall میتواند موجب آسیب جسمی، توقف کار، ثبت Incident، انجام بررسی HSE، از دست رفتن ساعت کاری و در موارد شدید ایجاد هزینههای درمانی یا حقوقی شود.
در مقابل، نصب محصولات ضد لغزش در نقاط مشخص معمولاً نیازمند تغییر اساسی در سازه نیست. سایت آریا ایمن نیز یکی از مزیتهای راهکارهای ضد لغزش صنعتی را نصب نسبتاً ساده، کاهش نیاز به تغییر سازه و کمک به کاهش هزینههای ناشی از حوادث معرفی میکند.
در پروژههای صنعتی بزرگ، بهترین رویکرد این است که نقاط پرریسک ابتدا توسط تیم HSE شناسایی شوند و نصب ضد لغزش بر اساس Risk Assessment اولویتبندی شود.
چه ویژگیهایی برای نوار ضد لغزش پالایشگاهی اهمیت دارد؟
هر نوار ضد لغزشی الزاماً برای یک مجتمع نفت و گاز مناسب نیست. هنگام انتخاب محصول برای کاربرد صنعتی بهتر است موارد زیر بررسی شود: مقاومت در برابر سایش و تردد زیاد، چسبندگی به سطوح فلزی، عملکرد در حضور رطوبت، محدوده دمای کارکرد، مقاومت در برابر شرایط محیطی، مقاومت در برابر مواد شیمیایی موجود در محل و همچنین سهولت بازرسی و تعویض از عوامل مهم هستند.
در محیطهایی که احتمال تماس مستقیم با هیدروکربن، حلال، اسید یا باز وجود دارد، سازگاری شیمیایی محصول باید بهصورت جداگانه از سازنده استعلام و در صورت لزوم آزمایش شود. این موضوع بهخصوص در پتروشیمی اهمیت زیادی دارد، زیرا شرایط یک واحد الفین با یک واحد متانول یا بخش Utilities یکسان نیست.
بهترین نقاط برای اجرای پایلوت در پالایشگاه
برای شروع یک پروژه ضد لغزش، الزاماً نیازی نیست تمام مجموعه بهصورت همزمان تجهیز شود. اجرای پایلوت در چند نقطه پرتردد میتواند اطلاعات بسیار خوبی ارائه کند.
برای مثال میتوان یک پلکان فلزی نزدیک واحد فرایندی، سکوی دسترسی یک تجهیز، یک نردبان ثابت و یک مسیر در معرض آب یا روغن را انتخاب کرد. سپس طی چند ماه مواردی مانند میزان سایش، جداشدگی، وضعیت چسب، تجمع آلودگی، سهولت نظافت و رضایت اپراتورها بررسی شود. با این روش میتوان قبل از اجرای گسترده، عملکرد واقعی محصول را در شرایط پالایشگاه ارزیابی کرد.
جمعبندی
ترمز پله صنعتی و نوارهای ضد لغزش از تجهیزات ساده اما مؤثر برای کنترل خطر لغزش در محیطهای صنعتی هستند. در پالایشگاهها و پتروشیمیها که کارکنان بهصورت مداوم روی پلههای فلزی، سکوها، نردبانها، رمپها و ورقهای آجدار تردد میکنند، وجود روغن، آب و آلودگیهای فرایندی میتواند خطر سر خوردن را افزایش دهد. استفاده صحیح از سطوح ضد لغزش در کنار کنترل نشتی، نظافت، بازرسی و سایر اقدامات HSE میتواند ایمنی مسیرهای تردد را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
